Contract Law Introduction under Indian Contract Act, 1872 | Meaning, Definition, Nature & Types of Contracts in Hindi (LLB Notes)
Contract Law Introduction under Indian Contract Act, 1872 LLB students рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг topic рд╣ै। Contract Law рдпрд╣ рд╕рдордЭाрддा рд╣ै рдХि рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा agreement рдХрдм рдПрдХ legally enforceable contract рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕ article рдоें рд╣рдо Contract рдХा Meaning, Definition, Nature рдФрд░ Types of Contracts рдХो рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭेंрдЧे। Indian Contract Act, 1872 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд Contract рд╕े рдЬुрдб़े рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो examples рдХे рд╕ाрде рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े LLB students рдХो Contract Law рдХी basic foundation рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓ेрдЧी।
Part 1: Contract Law рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд — рдЖрдЦिрд░ Contract рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдХ्рдпों рдкрдб़ी?
рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХी рдЬिंрджрдЧी рдХो рдз्рдпाрди рд╕े рджेрдЦें, рддो рдкाрдПंрдЧे рдХि рд╣рдо рд╣рд░ рджिрди рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХे agreement рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╣рдо рдХोрдИ рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрддे рд╣ैं, рдХिрд╕ी рджुрдХाрди рд╕े рдЙрдзाрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं, рдШрд░ рдХिрд░ाрдП рдкрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं, рдиौрдХрд░ी рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рд╕ंрд╕्рдеा рд╕े рдЬुрдб़рддे рд╣ैं рдпा рдХिрд╕ी рдХो рдХोрдИ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рддे рд╣ैं — рдЗрди рд╕рднी рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рд╕рдордЭ рдФрд░ рдПрдХ рднрд░ोрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрджा рдХрд░ рджेрдиे рд╕े рдХ्рдпा рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдмाрдз्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै? рдХ्рдпा рд╣рд░ рд╡ाрджा рдХाрдиूрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै? рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиा рд╡ाрджा рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рддो рджूрд╕рд░े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдкाрд╕ рдХ्рдпा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ोрдЧा?
рдЗрди्рд╣ीं рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдЬрд╡ाрдм рджेрдиे рдХे рд▓िрдП Contract Law рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ।
рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдоें рд╕рдоाрдЬ рдЫोрдЯा рдеा рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд▓ेрди-рджेрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рдеा। рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдХोрдИ рд╡ाрджा рдХिрдпा, рддो рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрдиा рд╡ाрджा рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬाрддी рдеी। рд▓ेрдХिрди рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ рдмрдв़ा, рд▓ोрдЧ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдмрдв़рдиे рд▓рдЧीं, рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд▓ेрди-рджेрди рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЧрдпा।
рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рддрдп рд╣ो рд╕рдХे рдХि рдХौрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ рдмाрдд рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ोрдЧा, рдХिрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдХोрдИ рд╡ाрджा рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рджाрдпिрдд्рд╡ рдХो рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рддो рдХाрдиूрди рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХैрд╕े рдХрд░ेрдЧा।
рдпрд╣ीं рд╕े Contract Law рдХी рднूрдоिрдХा рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ें рддो Contract Law рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдП рдЙрди рд╡ाрджों рдФрд░ рд╕рдордЭौрддों рдХो рдХाрдиूрдиी рдоाрди्рдпрддा рджेрддा рд╣ै, рдЬो рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рд▓ोрдЧों рдХो рдмांрдзрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд▓ेрди-рджेрди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдкैрджा рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдХрд▓्рдкрдиा рдХीрдЬिрдП рдХि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी рд╡्рдпाрдкाрд░ी рд╕े рд▓ाрдЦों рд░ुрдкрдпे рдХा рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрддा рд╣ै рдФрд░ рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХाрдиूрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрджि рдмाрдж рдоें рдХोрдИ рдкрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиे рд╡ाрджे рд╕े рдкीрдЫे рд╣рдЯ рдЬाрдП, рддो рд╡िрд╡ाрдж рдкैрджा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдпрд╣ рддрдп рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ोрдЧा рдХि рдХिрд╕рдХी рдХ्рдпा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдеी।
Contract Law рдРрд╕ी рд╣ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдПрдХ рдиिрдпрдо рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рднाрд░рдд рдоें Contract Law рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рджेрдиे рдХे рд▓िрдП Indian Contract Act, 1872 рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1 September 1872 рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рднाрд░рдд рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕ाрдоाрди्рдп contracts рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдиे рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдХौрди-рд╕ा agreement contract рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा, contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рд╣ोंрдЧी, рдХिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें contract рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрджि contract рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдкीрдб़िрдд рдкрдХ्рд╖ рдХो рдХ्рдпा remedy рдоिрд▓ेрдЧी।
рдПрдХ рдХाрдиूрди рдХे рдЫाрдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें Contract Law рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдХाрдиूрдиी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ property transaction рд╣ो, business agreement рд╣ो, employment relation рд╣ो рдпा commercial dispute — contract рдХी рднूрдоिрдХा рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП Contract Law рдХो рдХेрд╡рд▓ sections рдФрд░ definitions рдХे рд░ूрдк рдоें рдпाрдж рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╣рдоें рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдХ्рдпों рдкрдб़ी рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХौрди-рд╕ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рддा рд╣ै।
рдХिрд╕ी рднी contract рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै — рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рд╡ाрджा।
рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ рд╡ाрджा contract рдирд╣ीं рдмрди рдЬाрддा।
рдХौрди-рд╕ा рд╡ाрджा рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд contract рдмрдирддा рд╣ै, рдЗрд╕े рд╣рдо рдЕрдЧрд▓े рднाрдЧ рдоें рд╕рдордЭेंрдЧे।
Part 2: Meaning and Definition of Contract
рдкिрдЫрд▓े рднाрдЧ рдоें рд╣рдордиे рд╕рдордЭा рдХि Contract Law рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдХ्рдпों рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ। рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдХेрд╡рд▓ рдЖрдкрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдП рдЧрдП рд╡ाрджे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд░рд╣े। рд▓ोрдЧों рдХो рдРрд╕ी рдХाрдиूрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдеी рдЬो рдпрд╣ рддрдп рдХрд░ рд╕рдХे рдХि рдХौрди-рд╕ा рд╡ाрджा рдХाрдиूрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдХौрди-рд╕ा рдирд╣ीं।
рдЕрдм рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ Contract рд╣ोрддा рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬीрд╡рди рдоें рдЬрдм рд╣рдо "Contract" рд╢рдм्рдж рд╕ुрдирддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░े рдорди рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдХोрдИ рд▓िрдЦिрдд agreement рдпा document рдЖрддा рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें Contract рдХा рдЕрд░्рде рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рд▓िрдЦे рд╣ुрдП рд╕рдордЭौрддे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рдХाрдиूрди рдоें Contract рдПрдХ рдРрд╕ा agreement рд╣ै рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрдб़рдиे рдкрд░ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭें рддो — рдЬрдм рджो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी рдмाрдд рдкрд░ рд╕рд╣рдордд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕рд╣рдорддि рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддी рд╣ै, рддрдм рд╡рд╣ agreement рдПрдХ Contract рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
Contract рдХी рдХाрдиूрдиी рдкрд░िрднाрд╖ा
рднाрд░рддीрдп Contract Law рдХा рдЖрдзाрд░ Indian Contract Act, 1872 рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी Section 2(h) рдоें Contract рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджी рдЧрдИ рд╣ै।
Section 2(h) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
"An agreement enforceable by law is a contract."
рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдРрд╕ा agreement рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рд╡рд╣ी Contract рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЫोрдЯी-рд╕ी рдкрд░िрднाрд╖ा рдоें Contract рдХा рдкूрд░ा рдЖрдзाрд░ рдЫिрдкा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдЗрд╕рдоें рджो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрддें рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ैं —
- рдкрд╣рд▓ी, Contract рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ Agreement рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।
- рджूрд╕рд░ी, рд╡рд╣ Agreement рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा enforceable рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдпрджि рдХोрдИ рд╕рдордЭौрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдХाрдиूрди рдЙрд╕े рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा, рддो рд╡рд╣ Contract рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा।
Agreement рдФрд░ Contract рдоें рд╕ंрдмंрдз
рдХрдИ рдмाрд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें Agreement рдФрд░ Contract рдХो рдПрдХ рд╣ी рдЪीрдЬ рд╕рдордЭ рд▓ेрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдоें рдЕंрддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╣рд░ Contract рдкрд╣рд▓े рдПрдХ Agreement рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ Agreement Contract рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЗрд╕े рдПрдХ рд╕рд░рд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП A рдиे B рд╕े рдХрд╣ा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдЧрд▓े рдорд╣ीрдиे B рдХे рд╕ाрде рдШूрдордиे рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ B рдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдорддि рджे рджी। рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ agreement рддो рдмрди рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рдпрджि A рдмाрдж рдоें рдирд╣ीं рдЬाрддा рд╣ै, рддो B рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХाрдиूрди рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓ेрдХрд░ A рдХो рдордЬрдмूрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।
рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдпрджि A рдФрд░ B рдХे рдмीрдЪ рдХिрд╕ी рд╕ाрдоाрди рдХी рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдХा рд╕рдордЭौрддा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдХाрдиूрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ Contract рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдкрд░ рдХाрдиूрдиी remedy рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
Jurists рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ Contract рдХा рдЕрд░्рде
рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдиे рднी Contract рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै।
Sir William Anson рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, Contract рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдРрд╕ा agreement рд╣ै рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ Contract рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдПрдХ рдЕрди्рдп рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, Contract рд╡рд╣ рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рд╣ै рдЬो рджो рдкрдХ्рд╖ों рдХी рд╕рд╣рдорддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдк्рд░рддि рдХुрдЫ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдиिрднाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं।
Contract рдХो рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭें
рдЕрдЧрд░ рд╣рдо Contract рдХो рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕рдордЭें, рддो рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдЖрдкрдиे рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдЕрдкрдиी рдЬрдоीрди рдмेрдЪрдиे рдХा agreement рдХिрдпा। рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдиे рдХीрдордд, рд╢рд░्рддों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдмाрддों рдкрд░ рд╕рд╣рдорддि рдмрдиा рд▓ी। рдЕрдм рдпрджि рдХाрдиूрди рдХी рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рдкूрд░ी рд╣ैं, рддो рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡ाрджा рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдХाрдиूрдиी рджाрдпिрдд्рд╡ рдмрди рдЬाрдПрдЧा।
рдпрд╣ी Contract рдХी рдЕрд╕рд▓ी рднाрд╡рдиा рд╣ै।
Contract рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдП рд╡ाрджों рдХो рдХेрд╡рд▓ рдиैрддिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं рдмрдиाрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ें рдХाрдиूрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоें рдмрджрд▓ рджेрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि Contract Law рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдиे рдХाрдиूрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХोрдИ рд╡ाрджा рдХिрдпा рд╣ै, рд╡े рдЕрдкрдиे рдЙрд╕ рд╡ाрджे рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ों।
Part 3: Essentials of a Valid Contract — рдПрдХ рд╡ैрдз Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें
рдЕрдм рддрдХ рд╣рдордиे рд╕рдордЭा рдХि Contract рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдХोрдИ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡ाрджा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдПрдХ рд╡ाрджा рддрднी Contract рдмрдирддा рд╣ै, рдЬрдм рд╡рд╣ рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрдиूрдиी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ो।
рдЕрдм рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ рдХोрдИ Agreement рдХрдм Contract рдмрдирддा рд╣ै? рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХी рд╕рд╣рдорддि рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै? рдХ्рдпा рд╣рд░ Agreement рдХो рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै?
рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै — рдирд╣ीं।
рд╣рд░ Agreement Contract рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХрддा। рдХिрд╕ी Agreement рдХो рдПрдХ Valid Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। Indian Contract Act, 1872 рдоें рдЗрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡ों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ provisions рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
1. Offer рдФрд░ Acceptance (рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХृрддि)
рдХिрд╕ी рднी Contract рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ Offer рдпा Proposal рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рджूрд╕рд░े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕ाрдордиे рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдп рдХो рдХрд░рдиे рдпा рди рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े Offer рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рджूрд╕рд░ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬрдм рдЙрд╕ Offer рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै, рддो Acceptance рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рд╢рдм्рджों рдоें рд╕рдордЭें рддो Contract рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ीрдв़ी рд╣ै — рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦрдиा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, A рдЕрдкрдиी рдХाрд░ ₹5 рд▓ाрдЦ рдоें рдмेрдЪрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ B рдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ B рдЙрд╕ рдХीрдордд рдкрд░ рдХाрд░ рдЦрд░ीрджрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ां A рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдФрд░ B рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि Contract рдмрдирдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
2. Intention to Create Legal Relationship (рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп)
рд╣рд░ Agreement рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдРрд╕ा рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиा рд╣ो рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХे।
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпा рдШрд░ेрд▓ू рд╡ाрджे рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े Contract рдирд╣ीं рдмрдирддे рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдоें рдХाрдиूрдиी рджाрдпिрдд्рд╡ рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд▓ेрди-рджेрди рдоें рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рдХाрдиूрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े Agreement рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
3. Lawful Consideration (рд╡ैрдз рдк्рд░рддिрдлрд▓)
Consideration рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै — рдХिрд╕ी рд╡ाрджे рдХे рдмрджрд▓े рдоें рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдоूрд▓्рдп рдпा рд▓ाрдн।
рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рдХрд╣ें рддो рдХिрд╕ी Contract рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХे рдмीрдЪ рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд▓ेрди-рджेрди рдпा рдмрджрд▓े рдоें рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, A рдЕрдкрдиी рдХिрддाрдм B рдХो ₹500 рдоें рдмेрдЪрддा рд╣ै। рдпрд╣ां рдХिрддाрдм рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдФрд░ ₹500 рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджोрдиों Consideration рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं।
рд╣ाрд▓ांрдХि, рд╣рд░ Consideration рд╡ैрдз рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдпा рдЕрд╡ैрдз рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा Consideration Contract рдХो рдЕрдоाрди्рдп рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै।
4. Competency of Parties (рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा)
Contract рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
Indian Contract Act рдХी Section 11 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╡рдпрд╕्рдХ рд╣ोрдиा, рд╕्рд╡рд╕्рде рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХा рд╣ोрдиा рдФрд░ рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдпोрдЧ्рдп рдШोрд╖िрдд рди рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдПрдХ рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा Agreement рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े Contract рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा рдХ्рдпोंрдХि рдХाрдиूрди рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдХो Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рдоाрдирддा।
5. Free Consent (рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕рд╣рдорддि)
Contract рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕рд╣рдорддि рд╣ोрдиा рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рд╕рд╣рдорддि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕рд╣рдорддि рджрдмाрд╡, рдзрдордХी, рдзोрдЦे, рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдпा рдЕрдиुрдЪिрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд▓ी рдЧрдИ рд╣ै, рддो рдРрд╕ी рд╕рд╣рдорддि рдХो Free Consent рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬाрдПрдЧा।
рдХाрдиूрди рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि Contract рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ो।
6. Lawful Object (рд╡ैрдз рдЙрдж्рджेрд╢्рдп)
Contract рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдЕрдиुрдорддि рджेрддा рд╣ो।
рдпрджि рдХिрд╕ी Agreement рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЧैрд░-рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рд╣ै, рддो рдРрд╕ा Agreement Contract рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХрддा।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХिрд╕ी рдЕрд╡ैрдз рдХाрд░्рдп рдХो рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा Agreement рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
7. Certainty of Terms (рд╢рд░्рддों рдХी рдиिрд╢्рдЪिрддрддा)
Contract рдХी рд╢рд░्рддें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рдпрджि Agreement рдХी рдмाрддें рдЗрддрдиी рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ों рдХि рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдХ्рдпा рд╣ैं, рддो рдРрд╕ा Agreement рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
Contract рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдХौрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХ्рдпा рдХрд░ेрдЧा, рдХрдм рдХрд░ेрдЧा рдФрд░ рдХिрди рд╢рд░्рддों рдкрд░ рдХрд░ेрдЧा।
8. Possibility of Performance (рдХाрд░्рдп рдХा рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдиा)
Contract рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕े рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे।
рдХाрдиूрди рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдРрд╕ा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рдЬो рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो।
рдпрджि рдХिрд╕ी Agreement рдоें рдРрд╕ा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХा рд╡ाрджा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕े рд╣ी рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╡ैрдз Contract рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा।
Valid Contract рдХा рд╕ाрд░
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ Valid Contract рдХेрд╡рд▓ рд╕рд╣рдорддि рд╕े рдирд╣ीं рдмрдирддा। рдЙрд╕рдоें Offer, Acceptance, Consideration, Competency, Free Consent, Lawful Object рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡ों рдХा рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
рдЬрдм рдпे рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рдкूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ैं, рддрднी рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг Agreement рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें рдПрдХ Contract рдХा рд░ूрдк рд▓ेрддा рд╣ै।
рдЖрдЧे рдХे рднाрдЧ рдоें рд╣рдо рд╕рдордЭेंрдЧे рдХि Contract рдХी Nature рдФрд░ Scope рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ Contract Law рд╣рдоाрд░े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।
Part 4: Nature and Scope of Contract Law — Contract Law рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░
рдЬрдм рд╣рдо Contract Law рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЗрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдХुрдЫ sections рдФрд░ legal definitions рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП। Contract Law рдЕрд╕рд▓ рдоें рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рдЙрди рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдХिрд╕ी рд╡ाрджे, рд╕рдордЭौрддे рдпा рд▓ेрди-рджेрди рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╣рдоाрд░ी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЬिंрджрдЧी рдоें рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХोрдИ рдРрд╕ा рджिрди рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рд╣рдоाрд░ा рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी Contract рд╕े рд╕ंрдмंрдз рди рдмрдирддा рд╣ो। рдЪाрд╣े рд╣рдо рдХोрдИ рд╡рд╕्рддु рдЦрд░ीрджрддे рд╣ैं, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдХा connection рд▓ेрддे рд╣ैं, рдШрд░ рдХिрд░ाрдП рдкрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं, рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддे рд╣ैं рдпा рдХिрд╕ी service provider рд╕े рдХोрдИ рд╕ेрд╡ा рд▓ेрддे рд╣ैं — рдЗрди рд╕рднी рдХे рдкीрдЫे Contract Law рдХी рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै।
Contract Law рдХी Nature (рдк्рд░рдХृрддि)
Contract Law рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХाрдиूрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдмрдиे рдиिрдЬी рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЬрдм рджो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी Agreement рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕ Agreement рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджोрдиों рдХे рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдХुрдЫ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рддрдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। Contract Law рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░ें рдФрд░ рдХिрд╕ी рдкрдХ्рд╖ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рди рд╣ो।
1. Contract Law рдПрдХ Civil Law рд╣ै
Contract Law рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े Civil Law рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХिрд╕ी рдЕрдкрд░ाрдзी рдХो рджंрдб рджेрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╣ुрдП рдиुрдХрд╕ाрди рдХी рднрд░рдкाрдИ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि Contract рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ाрдоाрди рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рд╕ाрдоाрди рджेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ civil dispute рд╣ोрдЧा। рдРрд╕े рдоाрдорд▓े рдоें рдХाрдиूрди рдкीрдб़िрдд рдкрдХ्рд╖ рдХो remedy рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
2. Contract Law Agreement рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै
Contract Law рдХा рдкूрд░ा рдЖрдзाрд░ agreement рдкрд░ рдЯिрдХा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдмिрдиा agreement рдХे Contract рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी।
рд▓ेрдХिрди рдЬैрд╕ा рдХि рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓े рднाрдЧ рдоें рд╕рдордЭा, рд╣рд░ agreement Contract рдирд╣ीं рдмрдирддा। рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी agreement Contract рдмрдирддा рд╣ै рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП Contract Law рдоें рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХी рд╕рд╣рдорддि рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
3. Contract Law рд▓ोрдЧों рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддा рд╣ै
Contract Law рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рддрдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдпрджि рджो рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡्рдпрдХ्рддि рдХाрдиूрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╕рд╣рдордд рд╣ोрддे рд╣ैं, рддो рдХाрдиूрди рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЙрдирдХे рд╕рдордЭौрддे рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ांрдХि, рдпрд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдХाрдиूрди рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХोрдИ Contract рдЧैрд░-рдХाрдиूрдиी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд▓िрдП рди рдмрдиाрдпा рдЬाрдП рдФрд░ рдХिрд╕ी рдкрдХ्рд╖ рдХा рд╢ोрд╖рдг рди рд╣ो।
4. Contract Law рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै
рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा Contract рдХे рдмिрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд░ोрдЬाрдиा рд▓ाрдЦों рд╕рдордЭौрддे рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं — рдЬैрд╕े рдмिрдХ्рд░ी, рдЦрд░ीрдж, partnership, employment рдФрд░ service agreements।
рдпрджि Contract Law рди рд╣ो, рддो рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
Contract Law рдпрд╣ рднрд░ोрд╕ा рджेрддा рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХाрдиूрдиी рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдкрдХ्рд╖ рдЙрд╕ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рдХрд░рдХे рдХोрдИ рдХрджрдо рдЙрдаाрддा рд╣ै, рддो рдХाрдиूрди рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ेрдЧा।
Scope of Contract Law (Contract Law рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░)
Contract Law рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрд╣ुрдд рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕рдордЭौрддों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡рди рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
1. Commercial Transactions (рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд▓ेрди-рджेрди)
рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓ेрди-рджेрди Contract рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдоाрд▓ рдХी рдмिрдХ्рд░ी, services, business agreements рдФрд░ financial transactions Contract Law рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддे рд╣ैं।
2. Employment Relationship (рдиौрдХрд░ी рд╕ंрдмंрдз)
рдХिрд╕ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдФрд░ employer рдХे рдмीрдЪ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрдмंрдз рднी Contract рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдиिрдпुрдХ्рддि рдкрдд्рд░, service conditions рдФрд░ duties рдЗрд╕ी рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ोрддे рд╣ैं।
3. Property Transactions (рд╕ंрдкрдд्рддि рд╕ंрдмंрдзी рд▓ेрди-рджेрди)
рдЬрдоीрди, рдордХाрди рдпा рдЕрди्рдп рд╕ंрдкрдд्рддि рд╕े рдЬुрдб़े рдХрдИ рд╕рдордЭौрддे Contract Law рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
4. Consumer Transactions (рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдмंрдз)
рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдпा рд╕ेрд╡ा рдХो рдЦрд░ीрджрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХे рдФрд░ seller рдпा service provider рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ contractual relationship рдмрдирддा рд╣ै।
Contract Law рдХा рдорд╣рдд्рд╡
Contract Law рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╡ाрдж рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХाрдо рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рдХाрдиूрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╡िрд╡ाрджों рдХो рд░ोрдХрдиे рдХा рднी рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рд▓ोрдЧों рдХो рдкрддा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ैं, рддो рд╡े рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд▓ेрди-рджेрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि Contract Law рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд░ीрдв़ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕंрдд рдоें рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि Contract Law рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрджों рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╣ै।
Part 5: Kinds of Contracts — Contract рдХे рдк्рд░рдХाрд░
рдкिрдЫрд▓े рднाрдЧों рдоें рд╣рдордиे рд╕рдордЭा рдХि Contract рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै, рдПрдХ Valid Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рдкूрд░ी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ Contract Law рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдоें рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЕрдм рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рдЖрддा рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд╕рднी Contracts рдПрдХ рдЬैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं? рдХ्рдпा рд╣рд░ Contract рдХा рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рднाрд╡ рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै?
рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै — рдирд╣ीं।
рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ Contracts рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдоें рдмांрдЯा рдЧрдпा рд╣ै। Contract рдХी рдк्рд░рдХृрддि, рдЙрд╕рдХी рд╡ैрдзрддा, рдЙрд╕े рдмрдиाрдиे рдХा рддрд░ीрдХा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ Contracts рдХे рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЖрдЗрдП рдЗрди्рд╣ें рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
1. Valid Contract (рд╡ैрдз Contract)
Valid Contract рд╡рд╣ Contract рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдРрд╕े Contract рдоें Offer, Acceptance, Consideration, Competency of Parties, Free Consent рдФрд░ Lawful Object рдЬैрд╕ी рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдмाрддें рдоौрдЬूрдж рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, A рдЕрдкрдиी рдХाрд░ B рдХो ₹5 рд▓ाрдЦ рдоें рдмेрдЪрдиे рдХा agreement рдХрд░рддा рд╣ै। рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं, рдЙрдирдХी рд╕рд╣рдорддि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ै рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрдиूрдиी рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдПрдХ Valid Contract рд╣ोрдЧा।
2. Void Contract (рд╢ूрди्рдп Contract)
Void Contract рд╡рд╣ Contract рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╡ैрдз рдеा, рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рдХिрд╕ी рдХाрд░рдг рд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддा।
Indian Contract Act рдХी Section 2(j) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдРрд╕ा Contract рдЬो рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा, Void рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдпрджि рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХोрдИ Contract рдмрдирддा рд╣ै рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ Contract Void рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
3. Voidable Contract (рд░рдж्рдж рдХिрдП рдЬाрдиे рдпोрдЧ्рдп Contract)
Voidable Contract рд╡рд╣ Contract рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдкрд░ рд░рдж्рдж рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рддрдХ рдЙрд╕े рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рддрдм рддрдХ рд╡рд╣ рд╡ैрдз рд░рд╣рддा рд╣ै।
рдРрд╕ा Contract рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рддрдм рдмрдирддा рд╣ै рдЬрдм рдХिрд╕ी рдкрдХ्рд╖ рдХी рд╕рд╣рдорддि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ो।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдзрдордХी рджेрдХрд░ Contract рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рддो рдкीрдб़िрдд рдкрдХ्рд╖ рдХो Contract рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
4. Illegal Contract (рдЕрд╡ैрдз Contract)
Illegal Contract рд╡рд╣ Contract рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ी рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै।
рдРрд╕ा Contract рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी рдЕрдоाрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдХाрдиूрди рдЗрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдирд╣ीं рдХрд░рддा।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХिрд╕ी рдЧैрд░-рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рдп рдХो рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा agreement Illegal Contract рд╣ोрдЧा।
рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рд░ Illegal Agreement Void рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ Void Agreement Illegal рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
5. Express Contract (рд╕्рдкрд╖्рдЯ Contract)
рдЬрдм Contract рдХी рд╢рд░्рддें рд╢рдм्рджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рдЬाрддी рд╣ैं, рддो рдЙрд╕े Express Contract рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрд╣ Contract рдоौрдЦिрдХ рдпा рд▓िрдЦिрдд рджोрдиों рд░ूрдкों рдоें рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд agreement рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдордХाрди рдХिрд░ाрдП рдкрд░ рд▓ेрдиा рдПрдХ Express Contract рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
6. Implied Contract (рдиिрд╣िрдд Contract)
рдЬрдм Contract рд╕ीрдзे рд╢рдм्рджों рдоें рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा рдЬाрддा, рдмрд▓्рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ Contract рдоौрдЬूрдж рд╣ै, рддो рдЙрд╕े Implied Contract рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी restaurant рдоें рдЬाрдХрд░ рдЦाрдиा рдЦाрддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рднोрдЬрди рдХी рдХीрдордд рдЪुрдХाрдПрдЧा। рдпрд╣ рдПрдХ Implied Contract рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।
7. Executed Contract (рдкूрд░्рдг рдХिрдпा рд╣ुрдЖ Contract)
рдЬिрд╕ Contract рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдкूрд░ी рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрд╕े Executed Contract рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХिрд╕ी рджुрдХाрди рд╕े рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрддे рд╕рдордп рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдкैрд╕े рджे рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рджुрдХाрдирджाрд░ рд╕ाрдоाрди рджे рджेрддा рд╣ै। рджोрдиों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдкूрд░ी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
8. Executory Contract (рдЕрдкूрд░्рдг Contract)
рдЬिрд╕ Contract рдоें рдХिрд╕ी рдПрдХ рдпा рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЕрднी рдкूрд░ी рд╣ोрдиी рдмाрдХी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े Executory Contract рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, A рдиे B рд╕े рдЕрдЧрд▓े рдорд╣ीрдиे рд╕ाрдоाрди рджेрдиे рдХा agreement рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рднुрдЧрддाрди рдмाрдж рдоें рд╣ोрдиा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें Contract рдХी рдХुрдЫ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдкूрд░ी рд╣ोंрдЧी।
9. Bilateral Contract (рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп Contract)
рдЬрдм Contract рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рд╡ाрджे рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕े Bilateral Contract рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдкрд░ рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, A рд╕ाрдоाрди рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ B рдЙрд╕рдХी рдХीрдордд рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ै। рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╡ाрджे рд╣ोрддे рд╣ैं।
10. Unilateral Contract (рдПрдХрдкрдХ्рд╖ीрдп Contract)
рдЬрдм рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдХोрдИ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдкрдХ्рд╖ рдЙрд╕ рдХाрд░्рдп рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी Contract рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े Unilateral Contract рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЬो рднी рдЙрд╕рдХा рдЦोрдпा рд╣ुрдЖ рд╕ाрдоाрди рд╡ाрдкрд╕ рд▓ाрдПрдЧा, рдЙрд╕े рд╡рд╣ рдЗрдиाрдо рджेрдЧा। рдпрд╣ां Contract рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
Contract рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдорд╣рдд्рд╡
Contracts рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╣рд░ Contract рдХा рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рднाрд╡ рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी Contract рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХिрд╕ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖрддा рд╣ै।
рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХे рд▓िрдП Contract рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдпाрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрд╡ाрджों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЖрдзाрд░ рднी рд╣ैं।
рдЕрдм рддрдХ рд╣рдордиे Contract Law рдХे рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рд╣ै। рдЕрдЧрд▓े рднाрдЧ рдоें рд╣рдо Contract Law рд╕े рдЬुрдб़े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг Case Laws рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рдХो рд╕рдордЭेंрдЧे।
Part 6: Important Case Laws рдФрд░ Exam рдоें Contract Law Answer рд▓िрдЦрдиे рдХा рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХा
рдкिрдЫрд▓े рд╕рднी рднाрдЧों рдоें рд╣рдордиे Contract Law рдХे рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╕рдордЭा। рд╣рдордиे рдЬाрдиा рдХि Contract рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै, Contract Law рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХ्рдпों рдкрдб़ी, рдПрдХ Valid Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ Contracts рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХ्рдпा рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдХाрдиूрди рдХी рдкрдв़ाрдИ рдХेрд╡рд▓ definitions рдФрд░ provisions рдпाрдж рдХрд░рдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे law student рдХो рдпрд╣ рднी рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдиे рдЗрди рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоाрдорд▓ों рдоें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рд╣ै।
рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि Contract Law рдоें Case Laws рдХा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै।
Contract Law рдоें Important Case Laws
1. Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose (1903)
рдпрд╣ Contract Law рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рдХि рдХ्рдпा рдХोрдИ рдиाрдмाрд▓िрдЧ рд╡्рдпрдХ्рддि (Minor) Contract рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдпा рдирд╣ीं?
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें Dharmodas Ghose рдиाрдо рдХा рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдПрдХ рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рдПрдХ рд╕ंрдкрдд्рддि рдеी। рдЬрдм рд╡рд╣ рдЕрднी рд╡рдпрд╕्рдХ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा, рддрдм рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рдЧिрд░рд╡ी (Mortgage) рд░рдЦрдиे рдХा agreement рдХिрдпा।
Dharmodas Ghose рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो Brahmo Dutt рдиाрдордХ рдПрдХ рд╕ाрд╣ूрдХाрд░ (Money Lender) рдХे рдкाрд╕ mortgage рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмрджрд▓े рдХुрдЫ рдкैрд╕े рд▓ेрдиे рдХा рд╕рдордЭौрддा рдХिрдпा।
рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ agreement рдХे рд╕рдордп Dharmodas Ghose рдХी рдЙрдо्рд░ 18 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдеी। рдпाрдиी рд╡рд╣ рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡्рдпрдХ्рддि рдирд╣ीं рдеा।
рдмाрдж рдоें Dharmodas Ghose рдХी рдоां Mohori Bibee, рдЬो рдЙрд╕рдХी guardian рдеीं, рдиे рдЗрд╕ agreement рдХो рдЪुрдиौрддी рджी। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рдеा рдХि рдЙрдирдХा рдмेрдЯा рдиाрдмाрд▓िрдЧ рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдРрд╕ा Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рдеा।
рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдЕंрдд рдоें Privy Council рдХे рд╕ाрдордиे рдкрд╣ुंрдЪा, рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдеा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп (Judgment)
Privy Council рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा agreement рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी Void рд╣ोрддा рд╣ै। рдРрд╕ा agreement рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि Indian Contract Act, 1872 рдХी Section 11 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ Contract рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╕рдХ्рд╖рдо (Competent) рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдиाрдмाрд▓िрдЧ рд╡्рдпрдХ्рддि Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
Legal Principle
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рд╕े рдпрд╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ:
"A minor's agreement is void ab initio."
рдЕрд░्рдеाрдд, рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा agreement рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕े рд╣ी рд╢ूрди्рдп (Void) рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдиे Contract Law рдоें Competency of Parties рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ LLB students рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг case laws рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
2. Carlill v. Carbolic Smoke Ball Co. (1893)
рдпрд╣ Contract Law рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬो Offer рдФрд░ Acceptance рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ advertisement рд╕े рд╣ुрдИ।
Carbolic Smoke Ball Company рдиाрдо рдХी рдПрдХ рдХंрдкрдиी рдиे рдЕрдкрдиे product "Carbolic Smoke Ball" рдХा advertisement рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा। рдХंрдкрдиी рдХा рджाрд╡ा рдеा рдХि рдпрд╣ smoke ball рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рд╕े рд▓ोрдЧ influenza (рдл्рд▓ू) рдЬैрд╕ी рдмीрдоाрд░ी рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдХंрдкрдиी рдиे рдЕрдкрдиे advertisement рдоें рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдирдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ smoke ball рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рднी influenza рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдХंрдкрдиी рдЙрд╕े 100 pounds рдХा рдЗрдиाрдо рджेрдЧी।
рдХंрдкрдиी рдиे рд▓ोрдЧों рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬीрддрдиे рдХे рд▓िрдП advertisement рдоें рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1,000 pounds рдмैंрдХ рдоें рдЬрдоा рдХрд░ рд░рдЦे рд╣ैं, рддाрдХि рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдирдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рднुрдЧрддाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे।
Mrs. Carlill рдиाрдо рдХी рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдиे рдЗрд╕ advertisement рдХो рджेрдЦा рдФрд░ рдХंрдкрдиी рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ smoke ball рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╣ influenza рд╕े рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рд╣ो рдЧрдИं।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж Mrs. Carlill рдиे рдХंрдкрдиी рд╕े advertisement рдоें рдХिрдП рдЧрдП рд╡ाрджे рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдиाрдо рдХी рдоांрдЧ рдХी।
рд▓ेрдХिрди рдХंрдкрдиी рдиे рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рднुрдЧрддाрди рдХрд░рдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдпрд╣ рдХोрдИ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ Contract рдирд╣ीं рдеा рдФрд░ advertisement рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ invitation рдеा।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоाрдорд▓ा рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕ाрдордиे рдкрд╣ुंрдЪा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп (Judgment)
Legal Principle (рдХाрдиूрдиी рд╕िрдж्рдзांрдд)- Advertisement рдХुрдЫ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдПрдХ valid Offer рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
- Unilateral Offer рдоें Acceptance рдХाрд░्рдп (performance) рдХрд░рдХे рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
- Offer рдФрд░ Acceptance Contract рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдд्рд╡ рд╣ैं।
Court рдиे Mrs. Carlill рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рдХंрдкрдиी рдХा advertisement рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ूрдЪрдиा рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ Unilateral Offer рдеा।
рдХंрдкрдиी рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╡ाрджा рдХिрдпा рдеा рдХि рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдирдХी рдмрддाрдИ рд╣ुрдИ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░ेрдЧा, рдЙрд╕े рдЗрдиाрдо рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा। Mrs. Carlill рдиे рдХंрдкрдиी рдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдХे рдЙрд╕ Offer рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдХंрдкрдиी рдЕрдкрдиे рд╡ाрджे рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдмाрдз्рдп рдеी।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рд╕े рдпрд╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ рдХि:
рдПрдХ Offer рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд▓рдЧ рд╕े рд╕ूрдЪрдиा рджेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि Offer рдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ Acceptance рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХेрд╕ рд╕े рдпрд╣ рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ुрдЖ рдХि:
Carlill v. Carbolic Smoke Ball Co. (1893) рдЖрдЬ рднी Offer рдФрд░ Acceptance рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП Contract Law рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
3. Balfour v. Balfour (1919)
рдпрд╣ Contract Law рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬो Intention to Create Legal Relationship (рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп) рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдП рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рдордЭौрддे рд╕े рд╣ुрдИ рдеी।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें Mr. Balfour рдФрд░ Mrs. Balfour рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдеे। Mr. Balfour рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рдоें рдеे рдФрд░ рдХाрдо рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╡िрджेрд╢ рдоें рд░рд╣рдиा рдкрдб़рддा рдеा।
рджोрдиों рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд╕ाрде рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे, рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें Mrs. Balfour рдХी рддрдмीрдпрдд рдЦрд░ाрдм рд╣ो рдЧрдИ। рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдоें рд╣ी рд░рд╣рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी, рдЬрдмрдХि Mr. Balfour рдХो рдЕрдкрдиी рдиौрдХрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рд╡ाрдкрд╕ рд╡िрджेрд╢ рдЬाрдиा рдкрдб़ा।
Mr. Balfour рдиे рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рд╕े рд╡ाрджा рдХिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЙрди्рд╣ें рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे £30 (рддीрд╕ рдкाрдЙंрдб) рдХा рднрдд्рддा (allowance) рджेंрдЧे, рдЬрдм рддрдХ рд╡рд╣ рд╡िрджेрд╢ рдоें рд░рд╣ेंрдЧे।
рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рджोрдиों рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рд╕ंрдмंрдз рдЦрд░ाрдм рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рд╡े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж Mr. Balfour рдиे рдкрдд्рдиी рдХो рднрдд्рддा рджेрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा।
Mrs. Balfour рдиे рдЗрд╕ рд╡ाрджे рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рджाрд╡ा рдХिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рдЙрдирдХे рдкрддि рдиे рдЙрди्рд╣ें рдкैрд╕े рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХिрдпा рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ Contract рд╣ै।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп (Judgment)
Court рдиे Mrs. Balfour рдХे рджाрд╡े рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдП рд╕ाрдоाрди्рдп рдШрд░ेрд▓ू рд╕рдордЭौрддे (Domestic Agreements) рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े Contract рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдоें рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें Mr. рдФрд░ Mrs. Balfour рдХे рдмीрдЪ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдеी, рди рдХि рдХोрдИ рдХाрдиूрдиी Contract।
Legal Principle (рдХाрдиूрдиी рд╕िрдж्рдзांрдд)
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рд╕े рдпрд╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ рдХि:
рд╣рд░ Agreement Contract рдирд╣ीं рдмрдирддा। Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз (Legal Relationship) рдмрдиाрдиे рдХा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
- рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рд╕рдордЭौрддे рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े Contract рдирд╣ीं рд╣ोрддे।
- рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕рдордЭौрддों рдоें рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
- Contract рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╕рд╣рдорддि рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि legal intention рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
Balfour v. Balfour (1919) рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी Agreement рдХो Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрджा рд╣ोрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
4. Hadley v. Baxendale (1854)
рдпрд╣ Contract Law рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬो Breach of Contract (Contract рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди) рдкрд░ Damages рдпाрдиी рдХ्рд╖рддिрдкूрд░्рддि рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд▓ेрди-рджेрди рд╕े рд╣ुрдИ рдеी।
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें Hadley рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдеे, рдЬो рдПрдХ flour mill (рдЖрдЯा рдоिрд▓) рдЪрд▓ाрддे рдеे। рдЙрдирдХी рдоिрд▓ рдоें рд▓рдЧा рд╣ुрдЖ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा (crankshaft) рдЯूрдЯ рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдирдХी рдоिрд▓ рдХा рдХाрдо рд░ुрдХ рдЧрдпा।
рдоिрд▓ рдХो рджोрдмाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирдпा crankshaft рд▓рдЧाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП Hadley рдиे рдПрдХ рдирдпा crankshaft рдмрдирд╡ाрдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा।
рдкुрд░ाрдиे рдЯूрдЯे рд╣ुрдП crankshaft рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣ी рдирдпा crankshaft рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП Hadley рдиे рдЙрд╕े Baxendale рдиाрдордХ carrier (transport company) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднेрдЬрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा।
Hadley рдиे Baxendale рд╕े рдХрд╣ा рдХि crankshaft рдХो рдЬрд▓्рдж рд╕े рдЬрд▓्рдж рдкрд╣ुंрдЪाрдпा рдЬाрдП, рдХ्рдпोंрдХि рдоिрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдмंрдж рдеी рдФрд░ рджेрд░ी рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा।
рд▓ेрдХिрди Baxendale рдХी рдУрд░ рд╕े crankshaft рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдоें рджेрд░ी рд╣ो рдЧрдИ। рдЗрд╕ рджेрд░ी рдХे рдХाрд░рдг Hadley рдХी рдоिрд▓ рдХुрдЫ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕рдордп рддрдХ рдмंрдж рд░рд╣ी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ुрдЖ।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж Hadley рдиे Baxendale рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдиुрдХрд╕ाрди рдХी рднрд░рдкाрдИ (damages) рдХे рд▓िрдП рджाрд╡ा рдХिрдпा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп (Judgment)
Court рдиे рдпрд╣ рдоाрдиा рдХि Baxendale Contract рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдордп рдкрд░ delivery рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рдеे, рд▓ेрдХिрди Court рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдиुрдХрд╕ाрди compensate рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी рдиुрдХрд╕ाрди (damages) рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
- рдЬो Contract рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╕े рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдЖ рд╣ो; рдпा
- рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХो Contract рдмрдиाрддे рд╕рдордп рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ो рдХि рдРрд╕ा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
Court рдиे рдХрд╣ा рдХि Baxendale рдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд╣ीं рдеी рдХि crankshaft рдоें рджेрд░ी рд╣ोрдиे рд╕े Hadley рдХी рдкूрд░ी рдоिрд▓ рдмंрдж рд░рд╣ेрдЧी рдФрд░ рдЗрддрдиा рдЕрдзिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрдЧा।
рдЗрд╕рд▓िрдП Hadley рдХो рдЙрд╕ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдиुрдХрд╕ाрди рдХी рднрд░рдкाрдИ рдирд╣ीं рджी рдЧрдИ।
Legal Principle (рдХाрдиूрдиी рд╕िрдж्рдзांрдд)
рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рд╕े Rule of Remoteness of Damages рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।
рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि Contract рдЯूрдЯрдиे рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी рдиुрдХрд╕ाрди recover рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो:
- рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े Contract рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ो; рдпा
- рдЬिрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХो рдкрд╣рд▓े рд╕े рдкрддा рд╣ो।
Hadley v. Baxendale (1854) рдЖрдЬ рднी Contract Law рдоें damages рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдХेрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭाрддा рд╣ै рдХि Contract рдЯूрдЯрдиे рдкрд░ рд╣рд░ рдиुрдХрд╕ाрди рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рддрдп рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдмрд▓्рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी рдиुрдХрд╕ाрди recover рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो Contract рдХे рд╕рдордп рдЕрдиुрдоाрдиिрдд (foreseeable) рд╣ो।
Contract Law рдоें Case Laws рдХा рдорд╣рдд्рд╡
Case Laws рдХेрд╡рд▓ рдпाрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдпे рд╣рдоें рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХाрдиूрди рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЬрдм рдХोрдИ рдЫाрдд्рд░ рдХिрд╕ी legal provision рдХे рд╕ाрде рдЙрдЪिрдд Case Law рд▓िрдЦрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
LLB Exam рдоें Contract Law рдХा Answer рдХैрд╕े рд▓िрдЦें?
рдХाрдиूрди рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕े рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
Contract Law рдХे рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрд░ीрдХा рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП:
1. Introduction рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ें
рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╢्рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдп рдХा рдЫोрдЯा рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдкрд░िрдЪрдп рджें। рдЗрд╕рд╕े examiner рдХो рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХो рд╡िрд╖рдп рдХी рдоूрд▓ рд╕рдордЭ рд╣ै।
2. Legal Definition рд▓िрдЦें
рдЬрд╣ां рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, Indian Contract Act рдХी рд╕ंрдмंрдзिрдд Section рдФрд░ Definition рдЬрд░ूрд░ рд▓िрдЦें।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, Contract рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп Section 2(h) рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
3. Main Elements рдХो Explain рдХрд░ें
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡िрд╖рдп рдХे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡ों рдХो рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░рдХे рд╕рдордЭाрдПं। рдХेрд╡рд▓ points рд▓िрдЦрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЫोрдЯे рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े concept рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ें।
4. Relevant Case Law рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें
рдпрджि рдХिрд╕ी рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг Case Law рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै, рддो рдЙрд╕े facts рдФрд░ decision рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।
5. Conclusion рдЬрд░ूрд░ рджें
рдЕंрдд рдоें рдкूрд░े рдЙрдд्рддрд░ рдХा рдЫोрдЯा рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд▓िрдЦें, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдПрдХ complete form рдоें рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो।
Contract Law рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХा
Contract Law рдХो рдХेрд╡рд▓ sections рдпाрдж рдХрд░рдХे рд╕рдордЭрдиा рдХрдаिрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рддрд░ीрдХा рд╣ै рдХि рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХी рд╕ोрдЪ рдХो рд╕рдордЭा рдЬाрдП।
рд╣рд░ Contract рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ोрддा рд╣ै — рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдП рд╡ाрджे рдХो рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा।
рдЬрдм рд╣рдо рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि Contract Law рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХिрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рддрдм рдЗрд╕рдХे sections рдФрд░ principles рдХो рд╕рдордЭрдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдХे рд╕ाрде рдЕрдм рд╣рдо Contract Law рдХे рдЕрдЧрд▓े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдпों рдХी рдУрд░ рдмрдв़ेंрдЧे, рдЬрд╣ां рд╣рдо Offer рдФрд░ Acceptance, Consideration, Capacity of Parties, Free Consent рдФрд░ рдЕрди्рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг concepts рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭेंрдЧे।
Part 7: Contract Law рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ Indian Contract Act, 1872 рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा
рдЕрдм рддрдХ рд╣рдордиे Contract рдХे рдЕрд░्рде, рдЙрд╕рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा, рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡, рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рд╕рдордЭा। рд▓ेрдХिрди рдХिрд╕ी рднी рдХाрдиूрди рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ рдЙрд╕ рдХाрдиूрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХ्рдпों рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ुрдЖ।
Contract Law рднी рдЕрдЪाрдирдХ рдирд╣ीं рдмрдиा, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ, рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ।
рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें Contract рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा
рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд▓ेрди-рджेрди рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рдеा। рд▓ोрдЧ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╡ाрджों рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддे рдеे рдФрд░ рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╡िрд╡ाрдж рд╕рдоाрдЬ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рдиिрдпрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣рд▓ рдХिрдП рдЬाрддे рдеे।
рд▓ेрдХिрди рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдмрдв़рдиे рд▓рдЧीं, рдХेрд╡рд▓ рдЖрдкрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд▓ेрди-рджेрди рдХрд░рдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд░рд╣ा।
рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рдРрд╕े рдиिрд╢्рдЪिрдд рдиिрдпрдоों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ рдЬो рдпрд╣ рддрдп рдХрд░ рд╕рдХें рдХि рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиा рд╡ाрджा рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░े рдкрдХ्рд╖ рдХो рдХ्рдпा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोंрдЧे।
рднाрд░рдд рдоें Contract Law рдХा рд╡िрдХाрд╕
рднाрд░рдд рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ Contract Law рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рд╕рдордп рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрд░рдд рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрд░ंрдкрд░ाрдПं рдФрд░ рдиिрдпрдо рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдеे, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд▓ेрди-рджेрди рдоें рдХрдаिрдиाрдЗрдпां рдЖрддी рдеीं।
рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рджौрд░ाрди рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдоाрди рдХाрдиूрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ рдЬो рдкूрд░े рднाрд░рдд рдоें Contract рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоाрдорд▓ों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХे।
рдЗрд╕ी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े Indian Contract Act, 1872 рдмрдиाрдпा рдЧрдпा।
Indian Contract Act, 1872 рдХा рдиिрд░्рдоाрдг
Indian Contract Act, 1872 рднाрд░рдд рдоें Contract рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрдиूрди рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1 September 1872 рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ुрдЖ।
рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиा рдеा рдХि рдХौрди-рд╕े agreements рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХौрди-рд╕े рдирд╣ीं।
рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдиे Contract рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдиिрдпрдо рдмрдиाрдП, рдЬैрд╕े:
- Contract рдХैрд╕े рдмрдирддा рд╣ै।
- Contract рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै।
- рдХिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕рд╣рдорддि рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा।
- рдХौрди-рд╕े agreements рд╡ैрдз рдФрд░ рдХौрди-рд╕े рдЕрдоाрди्рдп рд╣ोंрдЧे।
- Contract рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдкрд░ рдХ्рдпा remedy рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдЧी।
Indian Contract Act, 1872 рдХा рдорд╣рдд्рд╡
Indian Contract Act рдиे рднाрд░рдд рдоें рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рдХो рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдХाрдиूрдиी рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा।
рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдХे рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоिрд▓ा рдХि рдпрджि рд╡े рдХाрдиूрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХोрдИ рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрдПрдЧी।
рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рднी рдпрд╣ рдХाрдиूрди рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों, рдмैंрдХिंрдЧ, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдмिрдХ्рд░ी, рд╕ेрд╡ाрдУं рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे agreements рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।
Indian Contract Act рдХी рд╕ीрдоाрдПं
рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि Indian Contract Act, 1872 рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा।
рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде Contract Law рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХुрдЫ рд╡िрд╖рдп рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрдиूрдиों рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖ рдЧрдП। рдЬैрд╕े Partnership рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдпों рдХो рдмाрдж рдоें Indian Partnership Act, 1932 рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ Sale of Goods рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдпों рдХे рд▓िрдП Sale of Goods Act, 1930 рдмрдиाрдпा рдЧрдпा।
рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж Indian Contract Act, 1872 рдЖрдЬ рднी Contract Law рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें Contract Law рдХी рднूрдоिрдХा
рдЖрдЬ рдХा рдпुрдЧ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХा рдпुрдЧ рд╣ै। Online shopping, digital transactions, employment agreements, business contracts рдФрд░ service agreements рд╕рднी Contract Law рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं।
рдЖрдЬ рдЬрдм рджुрдиिрдпा рддेрдЬी рд╕े рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рддрдм Contract Law рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рднी рдмрдв़ рдЧрдпा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ेрди-рджेрди рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी contractual relationship рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
Contract Law рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдмрджрд▓рддी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдП рд╡ाрджों рдХो рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджेрдиा рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╣ै।
Indian Contract Act, 1872 рдиे рднाрд░рдд рдоें Contract рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХाрдиूрди рдХो рдПрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рджिрдпा рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ рдХाрдиूрди рд╣рдоाрд░े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।
Part 8: Introduction to Contract — Complete Revision рдФрд░ Important Points
рдЕрдм рддрдХ рд╣рдордиे Contract Law рдХे рдЗрд╕ рд╢ुрд░ुрдЖрддी chapter рдоें Contract рдХी рдкूрд░ी рдоूрд▓ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рд╕рдордЭा। рд╣рдордиे рдЬाрдиा рдХि Contract рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ agreement рдпा рд▓िрдЦिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдРрд╕ा рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рд╣ै, рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЕंрддिрдо рднाрдЧ рдоें рд╣рдо рдкूрд░े chapter рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рджोрд╣рд░ाрдПंрдЧे, рддाрдХि Contract Law рдХी basic understanding рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдП।
Contract рдХा рдоूрд▓ рдЕрд░्рде
Contract рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै — рдРрд╕ा Agreement рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
Indian Contract Act, 1872 рдХी Section 2(h) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
"An agreement enforceable by law is a contract."
рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕рд╣рдорддि рд╣ोрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕ Agreement рдХा рдХाрдиूрди рдХी рдирдЬрд░ рдоें рд╡ैрдз рд╣ोрдиा рдФрд░ рдЙрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд▓ाрдЧू рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
Agreement рдФрд░ Contract рдоें рдЕंрддрд░
Contract рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП Agreement рдФрд░ Contract рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиा рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
- рд╣рд░ Contract рдПрдХ Agreement рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ Agreement Contract рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
- Agreement рдХो Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा enforceable рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдпрд╣ी Contract Law рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рд╣ै।
Valid Contract рдХे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡
рдПрдХ рд╡ैрдз Contract рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡ों рдХा рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै:
- Offer рдФрд░ Acceptance рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- Lawful Consideration рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- Contract рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
- рд╕рд╣рдорддि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
- Contract рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡ैрдз рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- Contract рдХी рд╢рд░्рддें рдиिрд╢्рдЪिрдд рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
- Contract рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
Contract Law рдХी рдк्рд░рдХृрддि
Contract Law рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े Civil Law рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рджंрдб рджेрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдХाрдиूрди рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдордЭौрддे рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХोрдИ рд╕рдордЭौрддा рдХाрдиूрди рдФрд░ рди्рдпाрдп рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рди рд╣ो।
Contract рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдХाрд░
Contracts рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ों рдоें рдмांрдЯा рдЧрдпा рд╣ै:
- Valid Contract: рдЬो рдХाрдиूрди рдХी рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै।
- Void Contract: рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
- Voidable Contract: рдЬिрд╕े рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдкрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
- Illegal Contract: рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╣ो।
- Express Contract: рдЬिрд╕рдХी рд╢рд░्рддें рд╢рдм्рджों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХी рдЧрдИ рд╣ों।
- Implied Contract: рдЬो рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╕рдордЭ рдоें рдЖрддा рд╣ै।
- Executed Contract: рдЬिрд╕рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдкूрд░ी рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ों।
- Executory Contract: рдЬिрд╕рдоें рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдкूрд░ी рдХी рдЬाрдиी рд╣ों।
Contract Law рдХा рдорд╣рдд्рд╡
Contract Law рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдиींрд╡ рд╣ै। рдЖрдЬ рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें Contract рдХी рднूрдоिрдХा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।
рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕рдордЭौрддे, рдиौрдХрд░ी, рдмैंрдХिंрдЧ, рд╕ंрдкрдд्рддि рд╕ंрдмंрдзी рд▓ेрди-рджेрди, рд╕ेрд╡ाрдПं рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди transactions рд╕рднी рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी contractual relationship рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
Contract Law рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджेрддा рд╣ै рдХि рдпрджि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХाрдиूрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХोрдИ рд╡ाрджा рдХिрдпा рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рд╡ाрджे рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ोрдЧी।
Exam рдХे рд▓िрдП рдпाрдж рд░рдЦрдиे рдпोрдЧ्рдп рдоुрдЦ्рдп рдмाрддें
- Contract рдХी Definition — Section 2(h), Indian Contract Act, 1872
- Agreement рдФрд░ Contract рдХा рдЕंрддрд░
- Valid Contract рдХे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡
- Contract рдХे рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░
- Important Case Laws:
- Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose — Minor's Agreement
- Carlill v. Carbolic Smoke Ball Co. — Offer and Acceptance
- Balfour v. Balfour — Intention to Create Legal Relationship
- Hadley v. Baxendale — Damages for Breach of Contract
Final Conclusion
Contract Law рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ agreements рдХो enforce рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╣ै।
рдПрдХ Contract рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡ाрджा рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ा рдХाрдиूрдиी рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдПрдХ рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХे рд▓िрдП Contract Law рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рддрд░ीрдХा рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХी рд╕ोрдЪ рдХो рд╕рдордЭे рдФрд░ рдлिрд░ sections, principles рдФрд░ case laws рдХो рдкрдв़े।
рдЕрдм рдЬрдм Contract рдХी basic foundation рдкूрд░ी рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, рдЖрдЧे рд╣рдо Contract рдХे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг element рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ेंрдЧे:
Frequently Asked Questions (FAQs) on Introduction to Contract
1. What is a Contract under Indian Contract Act, 1872?
According to Section 2(h) of the Indian Contract Act, 1872, an agreement enforceable by law is called a Contract. In simple words, a Contract is an agreement which creates legal obligations between parties.
2. What is the difference between Agreement and Contract?
Every Contract is an Agreement, but every Agreement is not a Contract. An Agreement becomes a Contract only when it is enforceable by law and fulfills all essential legal requirements.
3. What are the essential elements of a Valid Contract?
The essential elements of a Valid Contract include offer and acceptance, lawful consideration, competency of parties, free consent, lawful object, certainty of terms and possibility of performance.
4. What are the different types of Contracts?
Contracts are classified into different types such as Valid Contract, Void Contract, Voidable Contract, Illegal Contract, Express Contract, Implied Contract, Executed Contract and Executory Contract.
5. Which Act governs Contract Law in India?
Contract Law in India is mainly governed by the Indian Contract Act, 1872, which came into force on 1 September 1872.
About the Author
Abdul Qadir
Legal Drafting Assistant | Founder of Judicial Typing Works
Abdul Qadir is the Founder of Judicial Typing Works and has extensive practical experience in legal drafting, legal typing, court documentation, and legal translation. He regularly assists advocates and litigants in preparing writ petitions, bail applications, criminal and civil matters, affidavits, appeals, revisions, and other court documents. Through this website, his mission is to explain complex legal concepts in simple, practical language so that litigants, law students, and legal professionals can better understand their legal rights and court procedures.
ЁЯУН Office:
Seat No. 7, Basement, Shyam Kripa Restaurant,
Opposite Gate No. 4, High Court,
Prayagraj (Allahabad), Uttar Pradesh – 211001
ЁЯУз Email:
judicialtypingworks@gmail.com
ЁЯМР Website:
www.judicialtypingworks.in
ЁЯУЮ Call / WhatsApp:
+91 7880404839
.png)
Comments
Post a Comment